Er was geen groot gebaar van Sergio Manzanera en Aitor Aguirre.
De twee spelers van Racing Santander bonden simpelweg zwarte armbanden om hun armen voor een wedstrijd in september 1975.
Maar hun stille protest had enorme betekenis.
Spanje leefde nog steeds onder de dictatuur van Francisco Franco en dat weekend had het land zijn laatste executies uitgevoerd. Manzanera en Aguirre waren tegen het regime en besloten dat ze niet konden negeren wat er was gebeurd.
Een halve eeuw later is hun verhaal een van de meest persoonlijke hoofdstukken geworden in Brendan Madden's "Once Upon a Time in La Liga".
De auteur had het verhaal aanvankelijk ontdekt tijdens het onderzoeken van krantenarchieven, maar het was het opsporen van de twee mannen zelf dat het transformeerde van een historische curiositeit naar iets veel krachtigers.
"De reden dat dat soort, dat verhaal veel voor mij betekende, is omdat ik erin slaagde de twee jongens op te sporen."
Het verhaal begint met de twee spelers die besluiten zwarte armbanden te dragen als protest tegen de executies.
De volgende dag speelde Racing thuis tegen Elche en het duo was betrokken bij het openingsdoelpunt.
Even dachten ze dat hun protest onopgemerkt was gebleven.
"Ze gaan de rust in en er zijn gewapende politieagenten die hen in feite het ultimatum geven om ze af te doen."
De gevolgen waren ernstig.
De spelers werden vervolgd en kregen zware boetes, terwijl ze ook doodsbedreigingen ontvingen van rechtse groepen.
Toch was Madden gefascineerd door wat er daarna gebeurde, omdat het verhaal niet alleen over politiek ging.
Het ging ook over vriendschap.
"Dit is 50 jaar geleden. Ik denk dat ze elkaar die zomer pas echt hadden ontmoet, maar Sergio had die zomer al net voor Racing getekend," vertelt Madden. Football Presse..Aitor was er al, maar ze klikten meteen, weet je, en toen deden ze dit samen."
"Die band bleef decennia intact.
Madden vond uiteindelijk Manzanera, die een tandarts was geworden in Valencia. Het vinden van hem vereiste een ongebruikelijke route.
Ik vond zijn tandartspraktijk."
"Op de website van de praktijk was er een WhatsApp-faciliteit om contact op te nemen met de praktijk.
Madden besloot het te gebruiken.
Ik ging daarheen en zei, sorry, dit heeft niets te maken met mijn tanden. Ik wil gewoon echt met je praten."
"De benadering werkte uiteindelijk, hoewel het regelen van het interview geduld vergde.
Madden wisselde berichten uit met Manzanera voordat hij een Zoom-gesprek voorstelde. Toen de communicatie stilviel, realiseerde hij zich dat een andere benadering misschien beter zou zijn.
Ik kon aanvoelen dat hij waarschijnlijk geen Zoom wilde doen. Dus ik zei, kijk, ik kom bij je langs."
"Manzanera stemde toe.
Maar Madden moest ook Aguirre vinden, de andere speler die centraal stond in het protest.
Dat vormde een andere uitdaging.
Hij heeft geen e-mail. Hij doet geen WhatsApp. Je moet hem gewoon bellen."
"Aguirre woonde ten noorden van Bilbao, dus Madden regelde om hem tijdens dezelfde reis te bezoeken.
Het resultaat was een buitengewoon weekend waarin een moderne auteur zat met twee voetballers wiens acties vijf decennia eerder hadden plaatsgevonden.
Het is datzelfde weekend. Ik heb een echt goede, leuke vrijdagmiddag doorgebracht met Sergio in Valencia, en op zaterdag vloog ik omhoog en zag Aitor."
"Het contrast tussen de twee mannen amuseerde Madden.
Manzanera, de voormalige voetballer die tandarts werd, was relatief verfijnd en gereserveerd. Aguirre was aanzienlijk directer.
Aitor is heel anders dan Sergio, die een soort van verfijnde, chique man is, ex-tandarts. Aitor, sorry, is veel rechtvaardiger.
"Hij is recht door zee. Dus je belt hem op, hij zegt, wie ben jij? Wat wil je? En wie ben jij weer?"
"Maar onder die verschillen vond Madden twee mannen die verbonden bleven door een gebeurtenis die had plaatsgevonden toen ze jonge voetballers waren.
Twee echt, echt geweldige jongens."
"Dat is wat het verhaal meer maakt dan een verslag van politieke dissent.
Madden gelooft dat de vriendschap die door het protest is ontstaan een van de meest aangrijpende aspecten van het hoofdstuk is.
Er is ook dat thema van vriendschap met hen.
"Ze deden dit samen. En deze band tussen hen bestaat 50 jaar later nog steeds."
"Het tijdstip van Maddens onderzoek heeft het verhaal ook nieuwe relevantie gegeven.
De 50e verjaardag van de dood van Franco valt in november 2025, terwijl de laatste executies onder zijn regime plaatsvonden in september 1975.
Manzanera en Aguirre werden daarom gevraagd om zich een episode uit hun leven te herinneren op precies het moment dat Spanje opnieuw reflecteerde op de laatste jaren van het Francoïsme.
Madden nam contact op met Manzanera op de verjaardag zelf.
Ik sms'te Sergio op zondagochtend, eigenlijk, en ik zei gewoon, gefeliciteerd met de 50e verjaardag van de zwarte armbanden."
"Manzanera reageerde door Madden hedendaagse artikelen uit de lokale pers te sturen.
Het protest was niet vergeten.
Voor Madden is dat een deel van de reden waarom voetbalgeschiedenis ertoe doet.
Het spel bestaat niet apart van de samenleving eromheen. Spelers kunnen getuigen worden van politieke verandering, en soms kunnen ze er ook aan deelnemen.
De twee spelers van Racing hadden niet de intentie om een historisch moment te creëren.
Ze besloten simpelweg dat ze niet konden zwijgen.
Vijftig jaar later waren hun zwarte armbanden iets anders geworden: bewijs van wat twee voetballers bereid waren te riskeren voor hun overtuigingen, en een herinnering aan een vriendschap die lang na de dictatuur zelf overleefde.
Twee echt, echt geweldige jongens."
"Hun verhaal, gelooft Madden, verdient het om herinnerd te worden, niet alleen vanwege wat er op het veld gebeurde, maar ook vanwege wat er daarna tussen twee mensen gebeurde.
Brendan Madden is de auteur van "Once Upon a Time in La Liga" van Pitch Publishing - dat is
