In gesprek met Football Presse, zijn voormalige Newcastle United-teamgenoot Liam O'Brien en Newcastle-historicus Gary Sherrard blikken terug op het baanbrekende avontuur van de Braziliaan, de frustraties in de kleedkamer, de spectaculaire bijna-missen en waarom hij nog steeds een speciale plek in de harten van de supporters heeft.
Een Braziliaan op Tyneside: een geheel nieuwe ervaring
Toen Newcastle United Mirandinha in augustus 1987 voor £575.000 van Palmeiras kocht, deden ze iets dat in het moderne voetbal volkomen normaal zou lijken. Het brengen van een Braziliaanse international naar het Engelse voetbal was echter op dat moment allesbehalve normaal.
Francisco Ernandi Lima da Silva, beter bekend als Mirandinha, werd de eerste Braziliaan die in de Football League speelde. Hij arriveerde met een reputatie voor snelheid, directe loopacties en een aanvallende stijl die de Newcastle-supporters iets bood dat ze zelden eerder hadden gezien.
Voor Gary Sherrard, Newcastle-historicus, schrijver en levenslange supporter, ging de komst om veel meer dan alleen een nieuwe aanwinst. Het was een gebeurtenis die de verbeelding van een fanbase vastlegde in een moeilijke tijd voor de club.
"Ja, dat weet ik. Dat zou zijn nadat ik thuis was vertrokken, dus ik zou geen vaste supporter op wedstrijddagen zijn geweest, maar er was een geweldige buzz, een absolute geweldige buzz. Je hebt daar een Braziliaan, het feit dat hij veel glimlachte en niet echt Engels sprak, behalve de scheldwoorden die Paul Gascoigne hem had geleerd. Het was een zeer aandoenlijke soort naïviteit die daarbij hoorde, maar het was zeker een buzz. Ik herinner me dat ik een geel T-shirt had met een Mirandinha in zwart-wit gestreept erop en Braziliaanse shirts. Het is het soort dingen dat pas echt 10 jaar later gebeurde, maar in die fase was het heel nieuw, heel fris, een beetje vreemd."
De opwinding was begrijpelijk. Newcastle had Chris Waddle in 1985 aan Tottenham verloren en Peter Beardsley in 1987 aan Liverpool, terwijl Paul Gascoigne ook in 1988 naar Tottenham zou vertrekken. Mirandinha vertegenwoordigde iets anders in een tijd waarin de club aanzienlijke veranderingen onderging.
Sherrard gelooft dat de bijdrage van de Braziliaan binnen die omstandigheden moet worden beschouwd, in plaats van simpelweg beoordeeld te worden op de consistentie van zijn prestaties.
"En hij had enkele echte uitblinkmomenten voor Newcastle. Het was gewoon niet consistent genoeg en gebeurde niet vaak genoeg of lang genoeg. Maar het was ook geen geweldig team waarin hij speelde. Dingen veranderden om hem heen in het team en in de club. Maar ja, we probeerden de buitenlandse invasie te starten voordat er echt een was in het Premier League-voetbal."
Van het tegenovergestelde van Brazilië naar het delen van een kleedkamer
Voor Liam O'Brien was Mirandinha niet zomaar een onbekende internationale aanwinst. De Ierse middenvelder had hem eigenlijk al eerder ontmoet voordat ze Newcastle-teamgenoten werden.
O'Brien had de Republiek Ierland vertegenwoordigd tegen Brazilië in Dublin in 1987, toen de Ieren een gedenkwaardige overwinning op de Zuid-Amerikanen behaalden. Mirandinha was die dag in de Braziliaanse selectie, wat O'Brien een vrij ongebruikelijke introductie tot de speler gaf met wie hij vervolgens een kleedkamer zou delen.
"Ja, dat was hij inderdaad. Mirandinha. Ik speelde tegen hem, geloof je het of niet, voor Ierland tegen Brazilië in 1987 toen we het geluk hadden om hen te verslaan in Lansdowne Road hier in Dublin. En hij speelde die dag. Dus ik speelde ofwel tegen hem en daarna speelde ik met hem bij Newcastle."
Nadat hij eerder voor Shamrock Rovers en Manchester United had gespeeld, kwam O'Brien bij Newcastle met zijn eigen ervaring van verschillende voetbalomgevingen. Hij ontdekte al snel dat zijn Braziliaanse teamgenoot een onderscheidende benadering van het spel had.
"En Mirandinha was duidelijk een flairspeler, Braziliaan, maar hij kon soms erg frustrerend zijn. Hij wilde soms de bal helemaal voor zichzelf. Hij gaf niet zoveel passes, dus hij kreeg een paar uitbrander van enkele van de spelers om hem heen."
Het was een fascinerend contrast. Mirandinha was gekomen met de reputatie van een technisch begaafde Braziliaanse aanvaller, maar het Engelse voetbal vereiste een ander soort discipline, vooral in een Newcastle-team dat hem niet altijd het platform bood dat hij nodig had.
O'Brien maakt echter duidelijk dat de taalbarrière Mirandinha er niet van weerhield om deel uit te maken van de groep.
"Ja, ja, hij was prima. Ik bedoel, hij had een tolk bij zich, een tolk die probeerde hem te helpen om Engels te spreken en zo. Je weet wel, hij was prima. Hij was een van de jongens. Hij had een beetje plezier. Hij stond niet in de hoek alleen. Hij deed mee met de jongens en probeerde een beetje plezier te hebben."
Het debuut bij Manchester United en de schot dat bijna alles veranderde
O'Brien's komst bij Newcastle creëerde een andere connectie met Mirandinha die een van de meer gedenkwaardige herinneringen uit het interview zou opleveren.
Nadat hij Manchester United had verlaten om naar Newcastle te gaan, maakte O'Brien zijn debuut voor de Magpies tegen zijn voormalige club op St James' Park op 27 november 1988. De wedstrijd eindigde doelpuntloos, maar Mirandinha zorgde bijna voor een buitengewoon moment om de gelegenheid te markeren.
O'Brien herinnert zich dat de Braziliaan de paal raakte van ongeveer 30 meter, een poging die zowel zijn vermogen als zijn bereidheid om het spectaculaire te proberen demonstreerde.
"Ja, dat herinner ik me inderdaad, ja, ja, het was een soort winderige dag, dat herinner ik me ook, ja, hij had een goede schot op de bal, hij was een goede schutter, om eerlijk te zijn, typisch Braziliaans, weet je. Dat was het enige probleem. Hij dacht dat hij elke keer van 40 of 50 meter kon scoren, weet je, in plaats van de bal af te leggen. Dus hij draaide zich gewoon om en schoot, en mensen renden het strafschopgebied in en kregen de pass niet van hem. Maar dat was hij. Soms gaan ze erin, soms gaan ze de tribune in."
Het was precies het soort moment dat Mirandinha zo'n intrigerende speler maakte. Hij had het vertrouwen om dingen te proberen die anderen misschien niet eens zouden overwegen, maar diezelfde instinct kon af en toe teamgenoten frustreren die op een pass wachtten.
Voor O'Brien brengt de herinnering aan die specifieke middag ook twee belangrijke momenten in zijn eigen voetbalcarrière samen: het verlaten van Manchester United en het beginnen van zijn Newcastle-avontuur tegen de club die hij net had verlaten.
De gemiste kans die zijn Newcastle-verhaal had kunnen veranderen
Sherrard herinnert zich ook die bijna-misser - die de manier waarop Mirandinha's tijd op Tyneside werd herinnerd had kunnen veranderen.
"Hij had een paar van die momenten van, 'Oh, als dat schot erin was gegaan, had dat misschien dingen voor Mirandinha veranderd'. Het was een schot dat de paal raakte, en je denkt dat dat misschien dingen had kunnen veranderen, omdat dat misschien drie doelpunten in vier wedstrijden had gemaakt, en hij had daarvandaan verder kunnen gaan.
"Het zou duidelijk een grote boost voor het vertrouwen van de speler zijn geweest."
Toen hem werd gevraagd of Mirandinha eerlijk was beoordeeld gezien de omstandigheden bij Newcastle en de eisen van het Engelse voetbal, reflecteerde Sherrard op de beperkte beelden die supporters van de Braziliaan hadden gezien voordat hij arriveerde.
"Ja, ik denk dat je gewoon - op dat moment hadden we niet veel van hem gezien. Ik denk dat de clip die altijd werd getoond de wedstrijd op Wembley was waar hij voor Brazilië tegen Engeland speelde, en er was één clip, en hij was snel en direct."
Maar Sherrard is bijzonder sympathiek tegenover Mirandinha's pogingen om zich aan te passen. Hij gelooft dat de aanvaller aanzienlijke waardering verdient voor zijn inspanning om zich in een onbekende omgeving in te passen.
"Ik zou hem de hoogste cijfers geven voor het proberen om zich daar aan te passen.
Die herinnering is bijzonder onthullend wanneer deze wordt beschouwd naast O'Brien's herinnering aan de wedstrijd tegen Manchester United. De Braziliaan was in staat om de soort schoten te produceren die een wedstrijd konden veranderen, maar de marges tussen een spectaculair doelpunt en weer een bijna-misser waren soms heel klein.
Er was ook de beroemde ontmoeting met Liverpool op 4 februari 1989, toen Mirandinha scoorde in Newcastle's 2-2 gelijkspel voordat hij de binnenkant van de paal raakte met een gedurfde halve volley van 40 meter. Het was weer een demonstratie van het buitengewone schietvermogen dat O'Brien zich herinnert.
Een vis uit het water, zonder de steun die moderne spelers genieten
Misschien is het belangrijkste deel van Sherrard's beoordeling zijn overtuiging dat Mirandinha arriveerde bij een club die niet bijzonder goed uitgerust was om hem te helpen zich aan te passen.
Newcastle ging door een moeilijke periode, met een verouderd stadion, beperkte investeringen en aanzienlijke onzekerheid rondom het team. Mirandinha paste zich niet alleen aan een nieuwe competitie aan; hij probeerde een leven op te bouwen in een land waar bijna alles onbekend was.
"En hij was echt een vis uit het water toen hij binnenkwam. Als je je kunt voorstellen dat je op dat moment Newcastle binnenkomt, in een stadion dat drie zijden had, en een team dat niet veel investeringen had. Dus het zou echt moeilijk zijn geweest, en hij woonde in een hotel voor - ik weet niet of hij de hele tijd dat hij daar was in een hotel woonde, maar hij woonde daar lange tijd in een hotel."
Sherrard maakt een interessante vergelijking met de Braziliaanse spelers die Newcastle in recentere jaren heeft verwelkomd, met name Joelinton en Bruno Guimarães.
Het verschil, suggereert hij, is dat die spelers in een veel meer gevestigde omgeving arriveerden, met medebrazilianen die al bij de club waren en ondersteuning konden bieden.
"Je hebt sindsdien gezien, toen Joelinton binnenkwam en toen Bruno binnenkwam, had hij iemand om naar te kijken en iemand om mee te praten. Mirandinha was heel erg op zichzelf, en Paul Gascoigne werd zijn mentor. Dat is het laatste wat je nodig hebt, maar het maakte hem wel geliefd in de club."
Het is een prachtige observatie, vooral gezien Gascoigne's eigen persoonlijkheid en de verhalen over zijn invloed op de vroege pogingen van de Braziliaan om Engels te leren.
Ondanks alle moeilijkheden maakte Mirandinha duidelijk indruk op de mensen om hem heen. Zijn glimlach, zijn bereidheid om mee te doen en zijn pogingen om zich aan te passen aan een totaal andere cultuur hielpen een verbinding met supporters tot stand te brengen die verder ging dan de doelpunten die hij scoorde.
Een pionier die meer tijd verdiende
Mirandinha's carrière bij Newcastle duurde twee seizoenen. Hij keerde in 1989 terug naar Palmeiras na de degradatie van de club, nadat hij een belangrijk onderdeel was geworden van de geschiedenis van de club als de eerste Braziliaan die in het Engelse leaguevoetbal speelde.
Zijn record omvatte 20 doelpunten in de competitie, met verdere optredens en doelpunten in bekertoernooien. Maar zijn betekenis kan niet simpelweg worden gemeten aan de hand van statistieken.
Voor Sherrard is de genegenheid die blijft bestaan onder Newcastle-supporters geworteld in het feit dat Mirandinha een kans nam op iets volkomen nieuws, aankomend in een onbekend land en pogend zijn stempel te drukken op een club die worstelde om zijn richting te vinden.
"Ik denk dat er een warme plek in de harten van de fans voor hem is omdat hij dapper genoeg was om het te doen. En er is niets mis met de periode die hij had, het duurde gewoon niet lang genoeg."
O'Brien's herinneringen bieden de andere kant van dat verhaal. Hij herinnert zich de getalenteerde maar soms frustrerende teamgenoot, de Braziliaan die een bal met buitengewone kracht kon raken, en de persoonlijkheid die moeite deed om deel uit te maken van de kleedkamer ondanks de taalproblemen.
Sherrard herinnert zich de opwinding van het zien van een Braziliaan in zwart-wit, de shirts, de buzz en het gevoel dat Newcastle iets volkomen anders naar Tyneside had gebracht.
Samen schilderen hun herinneringen een beeld van een speler die vóór zijn tijd arriveerde. Mirandinha kreeg niet de ondersteuningsstructuren of de vertrouwdheid die latere generaties Braziliaanse voetballers zouden genieten, maar hij hielp een verbinding tussen Newcastle en Zuid-Amerikaans voetbal tot stand te brengen die decennia later zou voortduren.
Misschien was zijn grootste prestatie simpelweg durven de eerste te zijn.
Voor een club die altijd zijn karakters net zozeer heeft gewaardeerd als zijn voetballers, blijft Mirandinha een bijzonder deel van zijn geschiedenis.